Hukuk terimleri, sade dille
Kanunlarda ve kararlarda sık geçen 120 terim. Madde sayfalarında bu terimlerin altı noktalı çizilidir; üzerine gelince ya da dokununca kısa açıklaması çıkar.
- Adli kontrol Ceza usulü
Tutuklama yerine uygulanabilen ve şüpheli ya da sanığa yurt dışına çıkmama, belirli yerlere düzenli olarak başvurma (imza verme), konuttan ayrılmama gibi yükümlülükler getiren koruma tedbiri.
Rehberler: Yakınım tutuklandı ya da adli kontrol verildi, bu ne demek?CMK m. 109/1
“Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına karar verilebilir.”
Maddenin tamamı →- Adli para cezası Ceza
Mahkemece suç karşılığında verilen ve belirlenen gün sayısının, bir gün karşılığı takdir edilen tutarla çarpılmasıyla hesaplanan para cezası. İdari para cezasından farklı olarak bir ceza mahkûmiyetidir.
Rehberler: Trafik kazasında birinin yaralanmasına sebep oldum, hapis cezası alır mıyım?, Tehdit ediliyorum ya da bana şantaj yapılıyor, ne yapabilirim?, İnternetten ya da kartımdan dolandırıldım, ne yapabilirim?TCK m. 52/1
“belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.”
Maddenin tamamı →- Anlaşmalı boşanma Aile
En az bir yıl sürmüş evlilikte eşlerin birlikte başvurması ya da birinin diğerinin davasını kabul etmesiyle gerçekleşen boşanma. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir.
TMK m. 166/3
“Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır.”
Maddenin tamamı →- Arabuluculuk Usul
Tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin (arabulucu) tarafları bir araya getirerek kendi çözümlerini bulmalarına yardımcı olduğu uyuşmazlık çözüm yolu. Kanunda sayılan bazı uyuşmazlıklarda (örneğin işçi işveren uyuşmazlıklarında) dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur.
Rehberler: İşten çıkarıldım, haklarım neler?, Tüketici şikâyetim için hakem heyetine mi, mahkemeye mi gitmeliyim?HUAK m. 2
“Arabulucu: Arabuluculuk faaliyetini yürüten ve Bakanlıkça düzenlenen arabulucular siciline kaydedilmiş bulunan gerçek kişiyi”
Maddenin tamamı →- Arsa payı Eşya
Kat mülkiyeti ya da kat irtifakında arsanın her bağımsız bölüme düşen ortak mülkiyet payı. Ortak giderlere katılım gibi birçok konuda bu oran esas alınır.
Rehberler: Aidatı ve demirbaşı ben mi ödeyeceğim?, Komşum apartmanın ortak alanını sahipleniyor, Apartman yöneticisi hesap vermiyor, ne yapabiliriz?KMK m. 2/1
“Arsanın, bu Kanunda yazılı esasa göre bağımsız bölümlere tahsis edilen ortak mülkiyet paylarına (Arsa payı)”
Maddenin tamamı →- Ayıplı mal Tüketici
Teslim anında, kararlaştırılan örnek ya da modele uymayan veya objektif olarak taşıması gereken özellikleri taşımayan ve bu nedenle sözleşmeye aykırı olan mal. Ayıplı hizmet de benzer biçimde tanımlanır.
Rehberler: Aldığım ürün bozuk çıktı, hangi haklarım var?TKHK m. 8/1
“Ayıplı mal, tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır.”
Maddenin tamamı →- Ayırt etme gücü Genel
Kişinin, yaşının küçüklüğü, akıl hastalığı, sarhoşluk gibi sebeplerle akla uygun davranma yeteneğinden yoksun olmaması. Ayırt etme gücü bulunmayan kişinin işlemleri, kanunda aksi öngörülmedikçe hukuki sonuç doğurmaz.
Rehberler: Boşandık, çocuğumun babası nafaka vermek zorunda mı?, Çocuk evlat edinmek istiyoruz, şartlar neler?TMK m. 13
“Yaşının küçüklüğü yüzünden veya akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk ya da bunlara benzer sebeplerden biriyle akla uygun biçimde davranma yeteneğinden yoksun olmayan herkes, bu Kanuna göre ayırt etme gücüne sahiptir.”
Maddenin tamamı →- Ayni hak Eşya
Bir eşya üzerinde doğrudan egemenlik sağlayan ve herkese karşı ileri sürülebilen hak; mülkiyet, irtifak, rehin ve taşınmaz yükü bu türdendir.
- Bağımsız bölüm Eşya
Bir binada ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli olup kat mülkiyetine konu olan bölüm; daire, dükkân, ofis gibi.
Rehberler: Apartman yöneticisi hesap vermiyor, ne yapabiliriz?, Dairemde ya da binanın dış cephesinde değişiklik için kimin onayı gerekir?, Üst kattan evime su sızıyor, zararı kim öder?KMK m. 2/1
“anagayrimenkulün ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli olup, bu Kanun hükümlerine göre bağımsız mülkiyete konu olan bölümlerine (Bağımsız bölüm)”
Maddenin tamamı →- Beraat Ceza usulü
Yargılama sonunda sanığın cezalandırılmamasına karar verilmesi; örneğin fiilin suç olmaması, sanık tarafından işlenmediğinin sabit olması ya da işlendiğinin ispatlanamaması hâllerinde verilir.
CMK m. 223
“Beraat kararı; a) Yüklenen fiilin kanunda suç olarak tanımlanmamış olması,”
Maddenin tamamı →- Bilirkişi Usul
Çözümü hukuk dışında özel ya da teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş bildiren kişi. Raporu hâkimi bağlamaz; hâkim onu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir.
HMK m. 266
“Mahkeme, çözümü hukuk dışında, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde, taraflardan birinin talebi üzerine yahut kendiliğinden, bilirkişinin oy ve görüşünün alınmasına karar verir.”
Maddenin tamamı →- Cayma hakkı Tüketici
Tüketicinin, kanunda sayılan sözleşmelerde gerekçe göstermeden ve cezai şart ödemeden belirli süre içinde sözleşmeden dönebilme hakkı. Mesafeli sözleşmelerde bu süre on dört gündür.
Rehberler: İnternetten aldığım ürünü geri vermek istiyorumTKHK m. 48/4
“Tüketici, on dört gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkına sahiptir.”
Maddenin tamamı →- Cezai şart Borçlar
Borç hiç ya da gereği gibi yerine getirilmezse ödenmesi önceden kararlaştırılan para veya başka bir edim. Kanunda ceza koşulu olarak da geçer.
Rehberler: İnternetten aldığım ürünü geri vermek istiyorum, Aboneliğimi iptal etmek istiyorum ama iptal etmiyorlar, Kredimle ilgili haklarım neler, banka bütün borcu isteyebilir mi?TBK m. 179/1
“Bir sözleşmenin hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi durumu için bir ceza kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmeden anlaşılmadıkça alacaklı, ya borcun ya da cezanın ifasını isteyebilir.”
Maddenin tamamı →- Dava şartı Usul
Mahkemenin davanın esasına girip karar verebilmesi için bulunması gereken koşullar; mahkemenin görevli olması, tarafların dava ehliyeti, hukuki yarar ve kanunda öngörülen hâllerde arabulucuya başvurulmuş olması gibi. Giderilemeyen bir eksiklik varsa dava usulden reddedilir.
Rehberler: Ev sahibi depozitomu geri vermiyor, Kira tespit davası açıldı ya da açmak istiyorum, Kirayı geç ödedim, iki ihtar çekildi; çıkarılır mıyım?HMK m. 114
“Dava şartları şunlardır: a) Türk mahkemelerinin yargı hakkının bulunması. b) Yargı yolunun caiz olması. c) Mahkemenin görevli olması.”
Maddenin tamamı →- Destekten yoksun kalma tazminatı Borçlar
Ölen kişinin geçimine katkı sağladığı yakınlarının, bu destekten mahrum kalmaları nedeniyle uğradıkları zarar için istenebilen tazminat.
TBK m. 53
“Ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.”
Maddenin tamamı →- Dürüstlük kuralı Genel
Herkesin haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüst ve güvenilir bir kişiden beklenen biçimde davranma yükümlülüğü. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.
TMK m. 2
“Herkes, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüstlük kurallarına uymak zorundadır. Bir hakkın açıkça kötüye kullanılmasını hukuk düzeni korumaz.”
Maddenin tamamı →- Edinilmiş mal Aile
Edinilmiş mallara katılma rejiminde, eşin evlilik süresince karşılığını vererek (örneğin çalışarak) elde ettiği malvarlığı değerleri. Mal rejimi sona erdiğinde, her eş diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde hak sahibi olur.
Rehberler: Boşanırsak evlilikte aldığımız ev nasıl paylaşılır?TMK m. 219/1
“Edinilmiş mal, her eşin bu mal rejiminin devamı süresince karşılığını vererek elde ettiği malvarlığı değerleridir.”
Maddenin tamamı →- Ergin Genel
On sekiz yaşını doldurmuş kişi; evlenme de kişiyi ergin kılar. On beş yaşını dolduran küçük, kendi isteği ve velisinin rızasıyla mahkeme kararıyla da ergin kılınabilir.
Rehberler: Boşanma davası sürerken nasıl geçineceğim?, Boşandık, çocuğumun babası nafaka vermek zorunda mı?, Nafakayı artırmak, azaltmak ya da kaldırmak istiyorumTMK m. 11
“Erginlik onsekiz yaşın doldurulmasıyla başlar. Evlenme kişiyi ergin kılar.”
Maddenin tamamı →- Feragat Usul
Bir haktan ya da davadan vazgeçilmesi. Davadan feragat kesin hükmün sonuçlarını doğurur; aynı talep için yeniden dava açılamaz.
Rehberler: Ortağım hissesini bana sormadan başkasına sattı, Alacağım zamanaşımına uğrar mı, süre nasıl kesilir?HMK m. 307
“Feragat, davacının, talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir.”
Maddenin tamamı →- Fiil ehliyeti Genel
Kişinin kendi işlemleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesi. Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişilerin tam fiil ehliyeti vardır.
TMK m. 10
“Ayırt etme gücüne sahip ve kısıtlı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır.”
Maddenin tamamı →- Görevli mahkeme Usul
Bir davaya, konusu bakımından hangi tür mahkemenin (asliye hukuk, sulh hukuk, iş, aile, tüketici mahkemesi gibi) bakacağını gösteren kavram. Görev kuralları kamu düzenindendir; taraflar anlaşarak değiştiremez.
HMK m. 1
“Mahkemelerin görevi, ancak kanunla düzenlenir. Göreve ilişkin kurallar, kamu düzenindendir.”
Maddenin tamamı →- Gözaltı Ceza usulü
Yakalanan kişinin, soruşturmanın tamamlanması için savcılık kararıyla kısa süreliğine özgürlüğünün kısıtlanması. Süresi kural olarak yakalamadan itibaren yirmi dört saattir; toplu suçlarda kanunda belirtilen sınırlar içinde uzatılabilir.
Rehberler: Yakınım gözaltına alındı, ne kadar tutulabilir ve hakları neler?CMK m. 91/1
“Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez.”
Maddenin tamamı →- Haciz İcra
İcra takibinde, alacağın ödenmesini sağlamak için borçlunun mallarına, alacaklarına ya da ücretine icra dairesince el konulması. Haczedilen mal, talep üzerine satılarak alacak ödenir.
Rehberler: İşveren maaşımdan ceza kesti, Evime haciz gelecek, hangi eşyalarım alınamaz?İİK m. 78/1
“Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin alacaklı, haciz konmasını isteyebilir.”
Maddenin tamamı →- Hak düşürücü süre Genel
Bir hakkın kullanılabileceği kanuni süre; dolduğunda hak tamamen sona erer. Zamanaşımından farklı olarak taraflar ileri sürmese de hâkim tarafından kendiliğinden dikkate alınır.
- Haklı nedenle fesih İş
Kanunda sayılan sağlık sebepleri, ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırı davranışlar ya da zorlayıcı sebepler gibi ağır durumlarda, iş sözleşmesinin bildirim süresi beklenmeden derhal sona erdirilmesi.
İş K. m. 24/1
“Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir”
Maddenin tamamı →- Haksız fiil Borçlar
Aralarında sözleşme bulunmayan kişiler arasında, kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar verilmesi. Zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.
Rehberler: Biri bana zarar verdi, tazminat isteyebilir miyim?TBK m. 49/1
“Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, bu zararı gidermekle yükümlüdür.”
Maddenin tamamı →- Hapis cezasının ertelenmesi Ceza
İki yıl ya da daha az süreli hapis cezasına (fiil sırasında on sekiz yaşından küçük ya da altmış beş yaşını bitirmiş olanlar için üç yıl) mahkûm edilen kişinin cezasının, kanuni koşullar varsa infaz edilmeyip denetim süresine bağlanması. Denetim süresi yükümlülüklere uygun ya da iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır.
TCK m. 51/1
“İşlediği suçtan dolayı iki yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm edilen kişinin cezası ertelenebilir.”
Maddenin tamamı →- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması Ceza usulü
Mahkemenin, kanuni koşullar varsa kurduğu hükmü açıklamayıp beş yıllık denetim süresi boyunca bekletmesi; bu sürede hüküm sanık hakkında hukuki sonuç doğurmaz. Denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir.
Rehberler: Hakkımda HAGB kararı verildi, bu ne anlama geliyor?CMK m. 231/5
“Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, müsadereye ilişkin hükümler hariç, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukukî sonuç doğurmamasını ifade eder.”
Maddenin tamamı →- İbraname İş
Alacaklının, alacağından tamamen ya da kısmen vazgeçerek borçluyu borçtan kurtardığını bildirdiği belge. İşçi alacaklarında geçerli olması için yazılı olması, iş sözleşmesinin sona ermesinden en az bir ay geçmiş olması ve ödemenin banka aracılığıyla eksiksiz yapılması gibi koşullar aranır.
Rehberler: İşten çıkarken ibraname imzaladım, dava açabilir miyim?TBK m. 420/2
“İşçinin işverenden alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, ibra tarihi itibarıyla sözleşmenin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması”
Maddenin tamamı →- İcra inkâr tazminatı İcra
Ödeme emrine itirazı haksız bulunan borçlunun, alacaklının talebi üzerine ödemeye mahkûm edildiği ve hükmolunan miktarın yüzde yirmisinden az olamayan tazminat. Takibinde haksız ve kötü niyetli bulunan alacaklı da benzer biçimde tazminata mahkûm edilebilir.
İİK m. 67/2
“red veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere, uygun bir tazminatla mahkum edilir.”
Maddenin tamamı →- İdari para cezası Ceza
Bir kabahat karşılığında idarenin ya da kanunda gösterilen hâllerde savcılık veya mahkemenin verdiği para cezası. Bir suç mahkûmiyeti değildir.
Rehberler: Komşum sürekli gürültü yapıyor, ne yapabilirim?, Haksız yere trafik cezası yedim, nasıl itiraz ederim?, Ceza puanım 100'ü doldu, ehliyetim ne olacak?Kabahatler K. m. 17/1
“İdarî para cezası, maktu veya nispi olabilir.”
Maddenin tamamı →- İddianame Ceza usulü
Soruşturma sonunda toplanan deliller suçun işlendiği konusunda yeterli şüphe oluşturduğunda Cumhuriyet savcısının düzenleyip mahkemeye sunduğu ve kamu davasını açan belge.
Rehberler: Yıllar önceki bir suç için hâlâ dava açılabilir mi?CMK m. 170/2
“Soruşturma evresi sonunda toplanan deliller, suçun işlendiği hususunda yeterli şüphe oluşturuyorsa; Cumhuriyet savcısı, bir iddianame düzenler.”
Maddenin tamamı →- İhbar tazminatı İş
Belirsiz süreli iş sözleşmesini feshederken kanundaki bildirim (ihbar) sürelerine uymayan tarafın, karşı tarafa bu sürelere ait ücret tutarında ödediği tazminat. Bildirim süreleri işçinin kıdemine göre iki ile sekiz hafta arasındadır ve sözleşmeyle artırılabilir.
Rehberler: İşten çıkarıldım, haklarım neler?, İşten çıkarılırken bana önceden haber verilmediİş K. m. 17/5
“Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.”
Maddenin tamamı →- İhtar Genel
Bir kişinin karşı tarafa, yükümlülüğünü yerine getirmesini isteyen ya da yerine getirmemenin sonucunu bildiren uyarısı. Mahkemenin taraflara yaptığı uyarılar için de kullanılır.
Rehberler: Kiracı olarak yükümlülüklerim neler, evi nasıl teslim etmeliyim?, Apartmanda evcil hayvan besleyebilir miyim, komşunun hayvanından rahatsızım, Borç verdim, geri ödemiyor, ne yapabilirim?TBK m. 117/1
“Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.”
Maddenin tamamı →- İhtarname Genel
Bir ihtarın yazılı belgeye dökülmüş hâli. Çoğunlukla noter aracılığıyla gönderilir; böylece içeriği ve karşı tarafa ulaştığı tarih resmî olarak belgelenir.
- İhtiyati haciz İcra
Para alacağının ileride tahsil edilememesi tehlikesine karşı, dava ya da takip sonuçlanmadan borçlunun mallarına mahkeme kararıyla geçici olarak el konulması. Kural olarak vadesi gelmiş ve rehinle güvence altına alınmamış alacaklar için istenir.
Rehberler: Evime haciz gelecek, hangi eşyalarım alınamaz?, Borçlum mallarını kaçırıyor, ihtiyati haciz isteyebilir miyim?İİK m. 257/1
“Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir.”
Maddenin tamamı →- İhtiyati tedbir Usul
Dava sonuçlanıncaya kadar hakkın elde edilmesinin zorlaşması ya da ciddi bir zarar doğması tehlikesine karşı mahkemenin verdiği geçici koruma kararı; örneğin dava konusu taşınmazın devrinin önlenmesi.
Rehberler: Borçlu olmadığım bir para benden isteniyor, ne yapabilirim?, İnternette hakkımda paylaşılan içeriği kaldırtmak istiyorumHMK m. 389/1
“gecikme sebebiyle bir sakıncanın yahut ciddi bir zararın doğacağından endişe edilmesi hâllerinde, uyuşmazlık konusu hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir.”
Maddenin tamamı →- İki haklı ihtar Kira
Kiracının kira bedelini ödemediği için bir kira yılı içinde (bir yıldan kısa sözleşmelerde kira süresi içinde) kendisine yazılı olarak iki haklı ihtar yapılmasına sebep olması. Bu durumda kiraya veren, kira süresinin ya da ihtarların yapıldığı kira yılının bitiminden başlayarak bir ay içinde dava yoluyla sözleşmeyi sona erdirebilir.
TBK m. 352/2
“kira bedelini ödemediği için kendisine yazılı olarak iki haklı ihtarda bulunulmasına sebep olmuşsa”
Maddenin tamamı →- İlam Usul
Mahkemenin verdiği hükmün taraflara verilen resmî ve imzalı nüshası. İcra hukukunda mahkeme kararına dayanan takibe ilamlı takip denir.
Rehberler: Uzlaştırma bürosundan arandım, uzlaşma nedir?HMK m. 301/2
“Taraflardan her birine verilen hüküm nüshası ilamdır.”
Maddenin tamamı →- İlamsız takip İcra
Elinde mahkeme kararı (ilam) bulunmayan alacaklının, doğrudan icra dairesine başvurarak başlattığı takip. Genel haciz yolunda borçlu ödeme emrine süresinde itiraz ederse takip durur.
Rehberler: Borçlu icra takibime itiraz etti, alacaklı olarak ne yapabilirim?- İlliyet bağı Genel
Bir davranış ile ortaya çıkan zarar ya da sonuç arasındaki sebep sonuç ilişkisi. Tazminat sorumluluğu için zararın, sorumlu tutulan kişinin davranışından kaynaklanmış olması gerekir.
- İntifa hakkı Eşya
Bir mal, hak ya da malvarlığı üzerinde, sahibine o şeyden tam olarak yararlanma (kullanma ve gelirini alma) yetkisi veren sınırlı ayni hak; mülkiyet başkasında kalır.
Rehberler: Eşim oturduğumuz evi benden habersiz satmaya çalışıyorTMK m. 794
“İntifa hakkı, taşınırlar, taşınmazlar, haklar veya bir malvarlığı üzerinde kurulabilir. Aksine düzenleme olmadıkça bu hak, sahibine, konusu üzerinde tam yararlanma yetkisi sağlar.”
Maddenin tamamı →- İrtifak hakkı Eşya
Bir taşınmaz üzerinde başka bir taşınmaz ya da bir kişi lehine kurulan ve malikin bazı yetkilerini sınırlayan sınırlı ayni hak; geçit hakkı, oturma hakkı, intifa hakkı gibi.
TMK m. 779/1
“Taşınmaz lehine irtifak hakkı, bir taşınmaz üzerinde diğer bir taşınmaz lehine konulmuş bir yük olup”
Maddenin tamamı →- İş kazası İş
Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle ya da kanunda sayılan diğer durumlarda (örneğin işverenin sağladığı taşıtla işe gidiş gelişte) meydana gelen ve onu bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay.
Rehberler: İş kazası geçirdim, haklarım neler?5510 s. K. m. 13/2
“meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.”
Maddenin tamamı →- İşe iade İş
Geçerli sebep olmadan sözleşmesi feshedilen ve iş güvencesi kapsamındaki işçinin, feshin geçersizliğinin tespiti ve işine dönmesi için başvurduğu yol. Önce arabulucuya başvurmak zorunludur; feshin geçersizliğine karar verildikten sonra işçinin başvurusuna rağmen işveren onu bir ay içinde işe başlatmazsa kanundaki tazminatı öder.
Rehberler: Haksız yere çıkarıldım, işime geri dönebilir miyim?, İşveren beni devamsızlık gerekçesiyle tazminatsız çıkardı, İşveren görev yerimi ve maaşımı değiştirmek istiyorİş K. m. 21/1
“İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır.”
Maddenin tamamı →- Islah Usul
Davanın taraflarından birinin, yaptığı usul işlemlerini (örneğin talep ettiği miktarı ya da iddiasını) kısmen veya tamamen düzeltmesi. Aynı davada yalnızca bir kez yapılabilir.
HMK m. 176/1
“Taraflardan her biri, yapmış olduğu usul işlemlerini kısmen veya tamamen ıslah edebilir.”
Maddenin tamamı →- İstinaf Usul
İlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesini sağlayan kanun yolu. Hukuk davalarında başvuru süresi kural olarak kararın tebliğinden itibaren iki haftadır.
Rehberler: Hakkımda HAGB kararı verildi, bu ne anlama geliyor?HMK m. 341
“İlk derece mahkemelerinin aşağıdaki kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulabilir: a) Nihai kararlar.”
Maddenin tamamı →- İştirak nafakası Aile
Boşanma ya da ayrılıktan sonra velayet kendisine verilmeyen ana veya babanın, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak için ödediği nafaka.
Rehberler: Nafakayı artırmak, azaltmak ya da kaldırmak istiyorumTMK m. 182/3
“Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır.”
Maddenin tamamı →- İstirdat davası İcra
Borçlu olmadığı hâlde icra takibi nedeniyle ödeme yapmak zorunda kalan kişinin, ödediği parayı geri almak için açtığı dava; ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
Rehberler: İmzaladığım senet için icra takibi başlatıldı, ne yapmalıyım?İİK m. 72/7
“borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını istiyebilir.”
Maddenin tamamı →- İtirazın iptali İcra
Ödeme emrine itiraz edilen alacaklının, takibe devam edebilmek için itirazın kendisine tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemede açtığı ve alacağını ispatladığı dava.
Rehberler: Bana ödeme emri geldi, nasıl itiraz ederim?, Borçlu icra takibime itiraz etti, alacaklı olarak ne yapabilirim?İİK m. 67/1
“Takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir.”
Maddenin tamamı →- İtirazın kaldırılması İcra
Alacaklının elinde kanunda sayılan nitelikte bir belge (örneğin imzası kabul edilmiş ya da noterce onaylanmış borç ikrarı içeren senet) varsa, borçlunun itirazının icra mahkemesince kaldırılmasını istemesi. Bu talep, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde yapılır.
Rehberler: Tahliye taahhüdü imzaladım, ne olacak?, Bana ödeme emri geldi, nasıl itiraz ederim?, Borçlu icra takibime itiraz etti, alacaklı olarak ne yapabilirim?İİK m. 68/1
“alacaklı itirazın kendisine tebliği tarihinden itibaren altı ay içinde itirazın kaldırılmasını isteyebilir.”
Maddenin tamamı →- İyiniyet Genel
Bir hakkın kazanılmasını engelleyen bir durumu bilmemek ve bilmesi de gerekmemek; bunun tersine kötüniyet denir. Kanunun iyiniyete sonuç bağladığı durumlarda iyiniyetin varlığı asıldır, ancak durumun gerektirdiği özeni göstermeyen kişi iyiniyet iddiasında bulunamaz.
TMK m. 3/1
“Kanunun iyiniyete hukukî bir sonuç bağladığı durumlarda, asıl olan iyiniyetin varlığıdır.”
Maddenin tamamı →- Kambiyo senedi İcra
Çek, poliçe ve bono (emre muharrer senet) gibi kanundaki şekil şartlarını taşıyan kıymetli evrak. Bunlara dayanan alacaklar için kambiyo senetlerine özgü, daha hızlı bir icra takip yolu vardır.
Rehberler: İmzaladığım senet için icra takibi başlatıldı, ne yapmalıyım?, İmzaladığım senet yüzünden hakkımda icra takibi başladı, Elimdeki çek karşılıksız çıktı, ne yapabilirim?İİK m. 167/1
“Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senete müstenit olan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile, bu bölümdeki hususi usullere göre haciz yolu ile veya borçlu iflasa tabi şahıslardan ise iflas yolu ile takipte bulunabilir.”
Maddenin tamamı →- Kamu davası Ceza usulü
Bir suç işlendiği şüphesiyle, devlet adına Cumhuriyet savcısının iddianame düzenleyerek açtığı ceza davası.
Rehberler: Yıllar önceki bir suç için hâlâ dava açılabilir mi?CMK m. 170/1
“Kamu davasını açma görevi, Cumhuriyet savcısı tarafından yerine getirilir.”
Maddenin tamamı →- Kast Ceza
Bir sonucu bilerek ve isteyerek gerçekleştirme iradesi; ceza hukukunda suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve isteyerek gerçekleştirilmesidir. Kişi sonucun gerçekleşebileceğini öngörüp buna rağmen davranırsa olası kast söz konusudur.
TCK m. 21/1
“Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.”
Maddenin tamamı →- Kat mülkiyeti Eşya
Tamamlanmış bir yapının bağımsız bölümleri (daire, dükkân gibi) üzerinde kurulan ve arsa payı ile ortak yerlerle bağlantılı özel mülkiyet hakkı; bu hakka sahip olanlara kat maliki denir.
KMK m. 2/1
“bağımsız bölümler üzerinde kurulan mülkiyet hakkına (Kat mülkiyeti) ve bu hakka sahip olanlara (Kat maliki)”
Maddenin tamamı →- Katılan Ceza usulü
Suçtan zarar görenin, kovuşturma evresinde şikâyetçi olduğunu bildirerek kamu davasına katılması ve bu yolla davada kazandığı taraf konumu. Katılan, kanun yollarına başvurabilir.
CMK m. 237/1
“Mağdur, suçtan zarar gören gerçek ve tüzel kişiler ile malen sorumlu olanlar, ilk derece mahkemesindeki kovuşturma evresinin her aşamasında hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilirler.”
Maddenin tamamı →- Kayyım Aile
Belirli bir işi görmek ya da bir malvarlığını yönetmek için atanan kişi; örneğin yasal temsilci ile küçüğün çıkarları çatıştığında ya da uzun süredir bulunamayan birinin mallarının yönetimi için atanır.
TMK m. 403/2
“Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır.”
Maddenin tamamı →- Kefalet Borçlar
Kefilin, borçlu borcunu ödemezse bunun sonuçlarından alacaklıya karşı kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme. Geçerliliği için kanunda yazılı şekil ve kefilin sorumlu olacağı azami miktarın belirtilmesi gibi koşullar aranır.
TBK m. 581
“Kefalet sözleşmesi, kefilin alacaklıya karşı, borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlendiği sözleşmedir.”
Maddenin tamamı →- Keşif Usul
Hâkimin, uyuşmazlık konusu yeri ya da şeyi bizzat görüp inceleyerek bilgi edinmesi; gerektiğinde bilirkişiyle birlikte yapılır.
HMK m. 288/1
“Hâkim, uyuşmazlık konusu hakkında bizzat duyu organları yardımıyla bulunduğu yerde veya mahkemede inceleme yaparak bilgi sahibi olmak amacıyla keşif yapılmasına karar verebilir.”
Maddenin tamamı →- Kesinleşme Usul
Bir kararın, kanun yolu süreleri geçtiği ya da kanun yolu incelemesi bittiği için artık değiştirilemez hâle gelmesi. İcra takibi de borçlu süresinde itiraz etmezse veya itiraz kaldırılırsa kesinleşir.
Rehberler: Haksız yere trafik cezası yedim, nasıl itiraz ederim?, Haksız yere çıkarıldım, işime geri dönebilir miyim?HMK m. 302/4
“Hükmün kesinleştiği, ilamın altına veya arkasına yazılıp, tarih ve mahkeme mührü konmak ve başkan veya hâkim tarafından imzalanmak suretiyle belirtilir.”
Maddenin tamamı →- Kıdem tazminatı İş
Kanunda sayılan sebeplerle sona eren iş sözleşmelerinde, en az bir yıl çalışmış işçiye her tam çalışma yılı için 30 günlük ücreti tutarında, yıldan artan süreler için de aynı oranda ödenen tazminat. İşçinin haklı bir sebep olmadan kendi isteğiyle ayrılması gibi durumlarda kural olarak doğmaz.
Rehberler: İşten çıkarıldım, haklarım neler?, Kıdem tazminatımı nasıl alırım, nasıl hesaplanır?, Maaşım ödenmiyor, haklı nedenle işi bırakabilir miyim?1475 s. İş K. m. 14/2
“her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.”
Maddenin tamamı →- Kira tespit davası Kira
Yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedelinin hâkim tarafından belirlenmesi için açılan dava. Hâkim, kanundaki üst sınırları, kiralananın durumunu ve beş yılı aşan kiralarda emsal kira bedellerini de dikkate alır.
TBK m. 344/2
“kira bedeli, bir önceki kira yılının tüketici fiyat endeksindeki oniki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçmemek koşuluyla hâkim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir.”
Maddenin tamamı →- Kiralanan Kira
Kira sözleşmesinin konusu olan ve kullanımı kiracıya bırakılan şey; konut, işyeri, araç gibi.
Rehberler: Ev sahibinin bana karşı yükümlülükleri neler?TBK m. 301
“Kiraya veren, kiralananı kararlaştırılan tarihte, sözleşmede amaçlanan kullanıma elverişli bir durumda teslim etmek ve sözleşme süresince bu durumda bulundurmakla yükümlüdür.”
Maddenin tamamı →- Kiraya veren Kira
Kira sözleşmesinde, bir şeyin kullanımını kira bedeli karşılığında karşı tarafa bırakan kişi. Günlük dilde çoğunlukla ev sahibi denir; ancak malik olması şart değildir.
TBK m. 299
“Kira sözleşmesi, kiraya verenin bir şeyin kullanılmasını veya kullanmayla birlikte ondan yararlanılmasını kiracıya bırakmayı, kiracının da buna karşılık kararlaştırılan kira bedelini ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
Maddenin tamamı →- Kişisel ilişki Aile
Velayeti kendisine bırakılmayan ana ya da babanın çocukla görüşme ve zaman geçirme hakkı. Hâkim bu ilişkiyi çocuğun yararını esas alarak düzenler.
Rehberler: Eski eşim çocuğumu bana göstermiyor, ne yapabilirim?, Çocuğumun velayetini almak istiyorum, velayet değiştirilebilir mi?TMK m. 323
“Ana ve babadan her biri, velâyeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir.”
Maddenin tamamı →- Kişisel veri Genel
Kimliği belirli ya da belirlenebilir bir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi; ad, telefon numarası, adres, fotoğraf gibi.
Rehberler: Hesabım çalındı ya da cihazıma izinsiz girildi, ne yapabilirim?, Bir şirketin hakkımda tuttuğu bilgileri öğrenmek ve sildirmek istiyorumKVKK m. 3
“Kişisel veri: Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgiyi”
Maddenin tamamı →- Kısıtlı Aile
Akıl hastalığı veya zayıflığı, savurganlık, bağımlılık, kötü yaşam tarzı, kesinleşmiş hapis cezasının infazı ya da kişinin kendi isteği gibi kanunda sayılan sebeplerle, mahkeme kararıyla vesayet altına alınan ergin kişi.
TMK m. 405/1
“Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı sebebiyle işlerini göremeyen veya korunması ve bakımı için kendisine sürekli yardım gereken ya da başkalarının güvenliğini tehlikeye sokan her ergin kısıtlanır.”
Maddenin tamamı →- Kovuşturma Ceza usulü
İddianamenin mahkemece kabulüyle başlayıp hükmün kesinleşmesine kadar süren, yargılamanın yapıldığı evre.
Rehberler: Ev sahibi izinsiz olarak kiraladığım eve girdi, Trafik kazasında birinin yaralanmasına sebep oldum, hapis cezası alır mıyım?CMK m. 2
“Kovuşturma: İddianamenin kabulüyle başlayıp, hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi”
Maddenin tamamı →- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar Ceza usulü
Soruşturma sonunda kamu davası açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil bulunamaması ya da kovuşturma imkânının olmaması hâlinde savcının verdiği karar; günlük dilde takipsizlik kararı. Suçtan zarar gören, karara tebliğden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir.
CMK m. 172/1
“Cumhuriyet savcısı, soruşturma evresi sonunda, kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir.”
Maddenin tamamı →- Kusur Genel
Hukukun beklediği davranıştan bilerek ya da gereken özeni göstermeyerek ayrılma; özel hukukta kast ve ihmal, ceza hukukunda kast ve taksir biçimleri vardır. Tazminatın ve cezanın belirlenmesinde ağırlığı dikkate alınır.
Rehberler: Üst kattan evime su sızıyor, zararı kim öder?, Eşimden boşanmak istiyorum, hangi sebeplerle dava açabilirim?, Boşanınca geçinemem, eşimden nafaka alabilir miyim?TBK m. 112
“Borç hiç veya gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kendisine hiçbir kusurun yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe, alacaklının bundan doğan zararını gidermekle yükümlüdür.”
Maddenin tamamı →- Maddi tazminat Borçlar
Kişinin malvarlığında meydana gelen ve parayla ölçülebilen zararın (tedavi gideri, kazanç kaybı, eşyadaki hasar gibi) giderilmesi için ödenen tazminat.
Rehberler: Boşanırken eşimden tazminat alabilir miyim?TBK m. 54
“Bedensel zararlar özellikle şunlardır: 1. Tedavi giderleri. 2. Kazanç kaybı.”
Maddenin tamamı →- Mal beyanı İcra
Borçlunun, borcunu karşılayacak malvarlığını, gelirlerini ve borcunu nasıl ödeyebileceğini icra dairesine bildirmesi. Süresinde yapılmaması ya da gerçeğe aykırı yapılması yaptırıma bağlanmıştır.
Rehberler: İmzaladığım senet için icra takibi başlatıldı, ne yapmalıyım?, İcra dairesi benden mal beyanı istiyor, ne yapmalıyım?İİK m. 74
“Mal beyanı, borçlunun gerek kendisinde ve gerek üçüncü şahıslar yedinde bulunan mal ve alacak ve haklarında borcuna yetecek miktarın nevi ve mahiyet ve vasıflarını”
Maddenin tamamı →- Manevi tazminat Borçlar
Kişilik haklarına yapılan saldırı sonucu duyulan acı, üzüntü ve elem karşılığında hükmedilen para. Amacı zararı ölçmek değil, zarar görene bir ölçüde tatmin sağlamaktır.
Rehberler: Biri bana zarar verdi, tazminat isteyebilir miyim?, İnternette hakkımda paylaşılan içeriği kaldırtmak istiyorum, Boşanırken eşimden tazminat alabilir miyim?TBK m. 56/1
“Hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak, zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir.”
Maddenin tamamı →- Menfi tespit davası İcra
Borçlu olduğu iddia edilen kişinin, aslında borçlu olmadığının belirlenmesi için açtığı dava. İcra takibinden önce ya da takip sırasında açılabilir.
Rehberler: İmzaladığım senet için icra takibi başlatıldı, ne yapmalıyım?İİK m. 72/1
“Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir.”
Maddenin tamamı →- Mirasbırakan Miras
Ölümüyle malvarlığı mirasçılarına geçen kişi; eski kullanımda muris. Mirasçılar mirası, mirasbırakanın ölümüyle bir bütün olarak kazanır.
TMK m. 599/1
“Mirasçılar, mirasbırakanın ölümü ile mirası bir bütün olarak, kanun gereğince kazanırlar.”
Maddenin tamamı →- Mirasçılık belgesi Miras
Kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösteren belge; günlük dilde veraset ilamı. Sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınır; geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.
Rehberler: Mirasçı olduğumu gösteren belgeyi nereden alırım?TMK m. 598/1
“Başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir.”
Maddenin tamamı →- Mirasın reddi Miras
Mirasçının mirası kabul etmediğini sulh hukuk mahkemesine bildirmesi; böylece mirasbırakanın borçlarından da sorumlu olmaz. Ret süresi üç aydır ve yasal mirasçılar için kural olarak ölümün öğrenilmesinden başlar.
Rehberler: Babam borçlu öldü, borçlarını ödemek zorunda mıyım?TMK m. 605/1
“Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilirler.”
Maddenin tamamı →- Muaccel Borçlar
Vadesi gelmiş, alacaklının ifasını artık isteyebileceği borç. Süre kararlaştırılmamışsa borç kural olarak doğduğu anda muaccel olur.
Rehberler: Kira sözleşmemdeki bu madde geçerli mi?, Borçluya ihtarname çekmem gerekir mi?, Eski işyerimden alacaklarımı kaç yıl içinde isteyebilirim?TBK m. 90
“İfa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç, doğumu anında muaccel olur.”
Maddenin tamamı →- Müdafi Ceza usulü
Ceza yargılamasında şüpheli ya da sanığın savunmasını yapan avukat. Kanunda sayılan hâllerde, örneğin şüpheli çocuksa ya da alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren bir suç söz konusuysa, istem aranmaksızın görevlendirilir.
Rehberler: Uzlaştırma bürosundan arandım, uzlaşma nedir?, Yakınım gözaltına alındı, ne kadar tutulabilir ve hakları neler?, İfadeye çağrıldım, haklarım neler?CMK m. 2
“Müdafi: Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukatı”
Maddenin tamamı →- Müteselsil sorumluluk Borçlar
Birden fazla borçlunun her birinin borcun tamamından sorumlu olması. Alacaklı borcun tamamını dilediği borçludan isteyebilir; ödeyen, diğerlerine payları oranında başvurabilir.
Rehberler: Aidatı ve demirbaşı ben mi ödeyeceğim?, Kiraladığım evi başkasına kiralayabilir ya da devredebilir miyim?, Dükkan ya da işyeri kiracısıyım, haklarım neler?TBK m. 162/1
“Birden çok borçludan her biri, alacaklıya karşı borcun tamamından sorumlu olmayı kabul ettiğini bildirirse, müteselsil borçluluk doğar.”
Maddenin tamamı →- Muvazaa Borçlar
Tarafların üçüncü kişileri yanıltmak amacıyla, gerçek iradelerine uymayan görünüşte bir işlem yapması; örneğin bağışın satış gibi gösterilmesi. Görünüşteki işlem geçersizdir; gizlenen işlem ise kendi şekil şartlarını taşıyorsa geçerli olabilir.
TBK m. 19/1
“Bir sözleşmenin türünün ve içeriğinin belirlenmesinde ve yorumlanmasında, tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.”
Maddenin tamamı →- Nafaka Aile
Kanunun öngördüğü durumlarda bir kişinin geçimi için başka bir kişinin ödemekle yükümlü olduğu para. Boşanmada yoksulluk ve iştirak nafakası, dava sürerken tedbir nafakası, yakın akrabalar arasında yardım nafakası söz konusu olabilir.
Rehberler: İşveren maaşımdan ceza kesti, Boşandık, çocuğumun babası nafaka vermek zorunda mı?, Maaşıma haciz geldi, ne kadarı kesilebilir?TMK m. 364/1
“Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.”
Maddenin tamamı →- Ödeme emri İcra
İlamsız takipte icra dairesinin borçluya gönderdiği, borcun belirli süre içinde ödenmesini ve itiraz edilecekse süresinde edilmesini bildiren resmî belge. Genel haciz yolunda ödeme ve itiraz süresi yedi gündür.
Rehberler: Kirayı ödeyemedim, icradan ödeme emri geldi, İmzaladığım senet için icra takibi başlatıldı, ne yapmalıyım?, Bana ödeme emri geldi, nasıl itiraz ederim?İİK m. 60/1
“İcra müdürü takip talebinin bu Kanunda öngörülen şartları içerdiğine karar verirse ödeme emri düzenler.”
Maddenin tamamı →- Önalım hakkı Eşya
Paylı mülkiyetteki bir taşınmazda paydaşlardan biri payını üçüncü kişiye sattığında, diğer paydaşların o payı aynı koşullarla satın alabilme hakkı; günlük dilde şufa hakkı. Sözleşmeyle de kurulabilir.
Rehberler: Ortağım hissesini bana sormadan başkasına sattıTMK m. 732
“Paylı mülkiyette bir paydaşın taşınmaz üzerindeki payını tamamen veya kısmen üçüncü kişiye satması hâlinde, diğer paydaşlar önalım hakkını kullanabilirler.”
Maddenin tamamı →- Ortaklığın giderilmesi Eşya
Paylı ya da elbirliği mülkiyetindeki bir malın ortaklar arasında aynen bölünmesi, bu mümkün değilse satılarak bedelinin paylaştırılması için açılan dava; eski adıyla izale-i şuyu.
TMK m. 698/1
“Hukukî bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.”
Maddenin tamamı →- Paylı mülkiyet Eşya
Birden çok kişinin, bölünmemiş bir şeyin tamamına belirli paylarla (örneğin yarı yarıya) malik olması. Her paydaş kendi payını devredebilir; taşınmazlarda diğer paydaşların önalım hakkı vardır.
Rehberler: Hisseli evi diğer ortaklarla bölüşemiyoruz, ne yapabilirim?TMK m. 688/1
“Paylı mülkiyette birden çok kimse, maddî olarak bölünmüş olmayan bir şeyin tamamına belli paylarla maliktir.”
Maddenin tamamı →- Rücu Genel
Başkasının payına düşeni de ödeyen ya da başkası yerine ödeme yapan kişinin, ödediğini asıl sorumludan veya diğer sorumlulardan geri istemesi.
Rehberler: Aidat neye göre hesaplanır, kullanmadığım asansöre de ödeme yapmak zorunda mıyım?, Arkadaşıma kefil oldum, borcunu ödemiyor, ne olacak?TBK m. 62/2
“Tazminatın kendi payına düşeninden fazlasını ödeyen kişi, bu fazla ödemesi için, diğer müteselsil sorumlulara karşı rücu hakkına sahip ve zarar görenin haklarına halef olur.”
Maddenin tamamı →- Şahsi hak Eşya
Yalnızca belirli bir kişiye, çoğunlukla borçluya karşı ileri sürülebilen hak; sözleşmeden doğan alacaklar gibi. Ceza mevzuatında suçtan doğan tazminat ve geri alma taleplerini anlatmak için de kullanılır.
Rehberler: Bir suç için şikâyet süresi ne kadar, ne zaman başlar?- Saklı pay Miras
Mirasbırakanın vasiyet ya da bağışlarla dokunamayacağı, kanunun altsoy, ana baba ve sağ kalan eş için ayırdığı miras payı. Örneğin altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır.
Rehberler: Babam bütün malını bir kardeşime bıraktı, hakkım ne olacak?TMK m. 506
“Saklı pay aşağıdaki oranlardan ibarettir: 1. Altsoy için yasal miras payının yarısı,”
Maddenin tamamı →- Sanık Ceza usulü
İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma evresinden hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi.
CMK m. 2
“Sanık: Kovuşturmanın başlamasından itibaren hükmün kesinleşmesine kadar, suç şüphesi altında bulunan kişiyi”
Maddenin tamamı →- Sebepsiz zenginleşme Borçlar
Haklı bir sebep olmadan başkasının malvarlığından ya da emeğinden yarar sağlanması. Zenginleşen, elde ettiğini geri vermekle yükümlüdür.
Rehberler: Evi senetle aldım, satıcı tapuyu devretmiyor, Nişanım bozuldu, takılar ve masraflar ne olacak?TBK m. 77/1
“Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür.”
Maddenin tamamı →- Şikâyet Ceza
Suçtan zarar görenin, failin cezalandırılması isteğini yetkili makamlara bildirmesi. Şikâyete bağlı suçlarda fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay içinde şikâyette bulunulmazsa soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.
Rehberler: Ev sahibi izinsiz olarak kiraladığım eve girdi, Trafik kazasında birinin yaralanmasına sebep oldum, hapis cezası alır mıyım?, Biri bana hakaret etti, ne yapabilirim?TCK m. 73/1
“Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.”
Maddenin tamamı →- Son tutanak Usul
Arabuluculuk sürecinin sonunda tarafların anlaşıp anlaşmadığını gösteren ve arabulucunun düzenlediği belge. Dava şartı arabuluculukta, anlaşılamadığını gösteren son tutanak dava dilekçesine eklenir.
Rehberler: Haksız yere çıkarıldım, işime geri dönebilir miyim?, İşçilik alacağım için önce arabulucuya mı gitmeliyim?, Ticari bir alacak için dava açmadan önce arabulucuya gitmem gerekir mi?HUAK m. 18/A-2
“Davacı, arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.”
Maddenin tamamı →- Soruşturma Ceza usulü
Ceza muhakemesinde, suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen ve savcılığın delil topladığı evre. İdari ve disiplin işlemlerinde de bir olayın araştırılmasını anlatır.
CMK m. 2
“Soruşturma: Kanuna göre yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evreyi”
Maddenin tamamı →- Şüpheli Ceza usulü
Soruşturma evresinde, yani iddianame mahkemece kabul edilmeden önce, suç şüphesi altında bulunan kişi.
Rehberler: Yakınım gözaltına alındı, ne kadar tutulabilir ve hakları neler?, İfadeye çağrıldım, haklarım neler?CMK m. 2
“Şüpheli: Soruşturma evresinde, suç şüphesi altında bulunan kişiyi”
Maddenin tamamı →- Tahliye Kira
Kiracının kiralananı boşaltması ya da mahkeme kararı veya icra yoluyla boşaltılması; genel olarak bir taşınmazın boşaltılması. Ceza muhakemesinde ise tutuklu ya da hükümlünün serbest bırakılmasını anlatır.
Rehberler: Kiracım kirayı ödemiyor, ev sahibi olarak ne yapabilirim?İİK m. 272/2
“Bunun üzerine icra memuru bir tahliye emri tebliği suretiyle taşınmazın on beş gün içinde tahliye ve teslimini emreder.”
Maddenin tamamı →- Tahliye taahhüdü Kira
Kiracının, kiralananı belli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlenmesi. Kiralananın tesliminden sonra verilmiş olmalıdır; boşaltılmazsa kiraya veren o tarihten başlayarak bir ay içinde icraya ya da dava yoluna başvurabilir.
Rehberler: Tahliye taahhüdü imzaladım, ne olacak?, Kiracımı evden çıkarmak istiyorum, hangi yollar var?TBK m. 352/1
“Kiracı, kiralananın teslim edilmesinden sonra, kiraya verene karşı, kiralananı belli bir tarihte boşaltmayı yazılı olarak üstlendiği hâlde boşaltmamışsa”
Maddenin tamamı →- Taksir Ceza
Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranılması sonucu, öngörülmeyen bir suç neticesinin gerçekleşmesi. Taksirle işlenen fiiller ancak kanunun açıkça belirttiği hâllerde cezalandırılır.
Rehberler: Trafik kazasında birinin yaralanmasına sebep oldum, hapis cezası alır mıyım?, Dövüldüm, yaralandım; ne yapabilirim?TCK m. 22/2
“Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.”
Maddenin tamamı →- Tapu sicili Eşya
Taşınmazların ve bunlar üzerindeki hakların devletçe tutulan resmî kaydı; tapu kütüğü, kat mülkiyeti kütüğü ve bunları tamamlayan belgelerden oluşur. Sicilin tutulmasından doğan zararlardan devlet sorumludur.
Rehberler: Evi senetle aldım, satıcı tapuyu devretmiyorTMK m. 997/1
“Taşınmazlar üzerindeki hakları göstermek üzere tapu sicili tutulur.”
Maddenin tamamı →- Tebliğ Usul
Bir belgenin, kararın ya da bildirimin kanunda gösterilen usulle ilgilisine resmen ulaştırılması ve bunun belgelenmesi; kanuni sürelerin çoğu tebliğ tarihinden işlemeye başlar. İdarenin çıkardığı bazı düzenleyici metinlerin adı da tebliğdir.
Rehberler: Tahliye taahhüdü imzaladım, ne olacak?, Haksız yere trafik cezası yedim, nasıl itiraz ederim?, Eski işyerimden alacaklarımı kaç yıl içinde isteyebilirim?Tebligat K. m. 1
“elektronik ortam da dâhil tüm tebligat, bu Kanun hükümlerine göre Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü veya memur vasıtasıyla yapılır.”
Maddenin tamamı →- Tefhim Usul
Mahkeme kararının duruşmada hazır bulunanlara okunarak bildirilmesi. Gerekçeli karar daha sonra yazılıp taraflara ayrıca tebliğ edilebilir.
Rehberler: Kirayı ödeyemedim, icradan ödeme emri geldi, Haksız yere trafik cezası yedim, nasıl itiraz ederim?, Eşim bana şiddet uyguluyor, koruma kararı alabilir miyim?HMK m. 294/3
“Hükmün tefhimi, her hâlde hüküm sonucunun duruşma tutanağına geçirilerek okunması suretiyle olur.”
Maddenin tamamı →- Temerrüt Borçlar
Borcun zamanında yerine getirilmemesi nedeniyle borçlunun hukuken gecikmiş sayılması; muaccel borçlarda kural olarak alacaklının ihtarıyla gerçekleşir. Gecikme faizi ve tazminat gibi sonuçlar doğurur.
Rehberler: Ev sahibinin bana karşı yükümlülükleri neler?, Borç verdim, geri ödemiyor, ne yapabilirim?, Borçluya ihtarname çekmem gerekir mi?TBK m. 117/1
“Muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer.”
Maddenin tamamı →- Temyiz Usul
Bölge adliye mahkemesi kararlarının, kanunda belirtilen hâllerde en üst derece mahkemesince yalnızca hukuka uygunluk yönünden incelenmesini sağlayan kanun yolu.
HMK m. 361/1
“Bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir.”
Maddenin tamamı →- Tenkis Miras
Saklı payı zedelenen mirasçının, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan vasiyet ya da bağışlarının indirilmesini istemesi; bu amaçla açılan davaya tenkis davası denir.
Rehberler: Babam bütün malını bir kardeşime bıraktı, hakkım ne olacak?, Vasiyetname nasıl yapılır, nasıl iptal ettirilir?TMK m. 560/1
“Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, mirasbırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler.”
Maddenin tamamı →- Tereke Miras
Ölen kişinin geride bıraktığı mal, hak ve borçların bütünü. Birden çok mirasçı varsa paylaşmaya kadar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar.
Rehberler: Babam vefat etti, mirası kimler arasında paylaşılır?, Babam borçlu öldü, borçlarını ödemek zorunda mıyım?, Mirasçı olduğumu gösteren belgeyi nereden alırım?TMK m. 640/2
“Mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olurlar ve sözleşme veya kanundan doğan temsil ya da yönetim yetkisi saklı kalmak üzere, terekeye ait bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler.”
Maddenin tamamı →- Tescil Eşya
Bir hakkın ya da işlemin resmî sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyeti kural olarak tapu kütüğüne tescille kazanılır.
Rehberler: Evi senetle aldım, satıcı tapuyu devretmiyorTMK m. 705/1
“Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması, tescille olur.”
Maddenin tamamı →- Tüketici hakem heyeti Tüketici
Değeri kanunda belirlenen ve her yıl güncellenen sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarına bakan ve bu uyuşmazlıklarda başvurulması zorunlu olan kurul. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki ya da işlemin yapıldığı yerdeki heyete yapılabilir.
Rehberler: Tüketici şikâyetim için hakem heyetine mi, mahkemeye mi gitmeliyim?TKHK m. 66/1
“Bakanlık, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla tüketici hakem heyetleri oluşturmakla görevlidir.”
Maddenin tamamı →- Tutuklama Ceza usulü
Kuvvetli suç şüphesi ve kaçma ya da delilleri karartma tehlikesi gibi bir tutuklama nedeni bulunduğunda, şüpheli ya da sanığın hâkim kararıyla yargılama sürerken özgürlüğünden yoksun bırakılması. İşin önemiyle ölçülü olmayan durumlarda tutuklama kararı verilemez.
Rehberler: Yakınım tutuklandı ya da adli kontrol verildi, bu ne demek?CMK m. 100/1
“Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, şüpheli veya sanık hakkında tutuklama kararı verilebilir.”
Maddenin tamamı →- Uzlaştırma Ceza usulü
Kanunda sayılan bazı suçlarda şüpheli ya da sanık ile mağdurun, bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma sağlaması için yürütülen süreç. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse soruşturma evresinde kovuşturmaya yer olmadığına, kovuşturma evresinde ise davanın düşmesine karar verilir.
Rehberler: Trafik kazasında birinin yaralanmasına sebep oldum, hapis cezası alır mıyım?, Tehdit ediliyorum ya da bana şantaj yapılıyor, ne yapabilirim?, Dövüldüm, yaralandım; ne yapabilirim?CMK m. 253/1
“Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar gören gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur”
Maddenin tamamı →- Vasiyetname Miras
Kişinin ölümünden sonra malvarlığı hakkında nasıl tasarruf edileceğini gösteren tek taraflı beyanını içeren belge. Resmî şekilde, el yazısıyla ya da olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir.
Rehberler: Vasiyetname nasıl yapılır, nasıl iptal ettirilir?TMK m. 531
“Vasiyet, resmî şekilde veya mirasbırakanın el yazısı ile ya da sözlü olarak yapılabilir.”
Maddenin tamamı →- Vekâlet sözleşmesi Borçlar
Vekilin, vekâlet verenin bir işini görmeyi ya da bir işlemini yapmayı üstlendiği sözleşme. Sözleşme ya da teamül varsa vekil ücrete hak kazanır.
TBK m. 502/1
“Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir.”
Maddenin tamamı →- Vekâletname Usul
Bir kişinin başkasını kendi adına işlem yapmaya yetkilendirdiğini gösteren belge. Avukatlara verilen vekâletname çoğunlukla noterde düzenlenir ya da onaylanır.
HMK m. 76/1
“Avukat, açtığı veya takip ettiği dava ve işlerde, noter tarafından onaylanan ya da düzenlenen vekâletname aslını veya avukat tarafından onaylanmış aslına uygun örneğini, dava yahut takip dosyasına konulmak üzere ibraz etmek zorundadır.”
Maddenin tamamı →- Velayet Aile
Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, temsili ve mallarının yönetimi konusunda ana ve babanın sahip olduğu hak ve yükümlülüklerin bütünü. Boşanmada hâkim, velayeti çocuğun yararını esas alarak düzenler.
Rehberler: Eşimle anlaşarak boşanmak istiyoruz, ne yapmalıyız?, Boşandık, çocuğumun babası nafaka vermek zorunda mı?, Eski eşim çocuğumu bana göstermiyor, ne yapabilirim?TMK m. 335/1
“Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz.”
Maddenin tamamı →- Vesayet Aile
Velayet altında olmayan küçükler ile kısıtlanan erginlerin korunması için kurulan koruma düzeni. Bu kişileri vasi temsil eder; vasi, vesayet makamının denetimi altında görev yapar.
TMK m. 403/1
“Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür.”
Maddenin tamamı →- Yasal mirasçı Miras
Vasiyetname olmasa da kanun gereği mirasçı olan kişiler: mirasbırakanın altsoyu, ana babası ve onların altsoyu, büyük ana ve büyük babaları ve onların altsoyu ile sağ kalan eşi; hiçbiri yoksa devlet.
TMK m. 495
“Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur. Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar.”
Maddenin tamamı →- Yetkili mahkeme Usul
Bir davanın hangi yerdeki mahkemede görüleceğini gösteren kavram. Genel kural davalının yerleşim yeri mahkemesidir; kanun bazı davalar için başka ya da kesin yetkili yerler belirler.
HMK m. 6/1
“Genel yetkili mahkeme, davalı gerçek veya tüzel kişinin davanın açıldığı tarihteki yerleşim yeri mahkemesidir.”
Maddenin tamamı →- Yoksulluk nafakası Aile
Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşin, diğer eşten onun mali gücü oranında istediği nafaka. Nafaka yükümlüsünün kusurlu olması aranmaz.
Rehberler: Boşanınca geçinemem, eşimden nafaka alabilir miyim?, Nafakayı artırmak, azaltmak ya da kaldırmak istiyorumTMK m. 175/2
“Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.”
Maddenin tamamı →- Zamanaşımı Genel
Kanunda belirlenen sürenin geçmesiyle bir alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının ortadan kalkması; bunun için borçlunun zamanaşımını ileri sürmesi gerekir. Ceza hukukunda ise sürenin dolmasıyla kamu davasının düşmesi ya da cezanın infaz edilememesidir.
Rehberler: Üst kattan evime su sızıyor, zararı kim öder?, Trafik kazasında zarar gördüm, tazminatı kimden ve nasıl alırım?, Borç verdim, geri ödemiyor, ne yapabilirim?TBK m. 146
“Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.”
Maddenin tamamı →- Zilyetlik Eşya
Bir şey üzerinde fiilen hâkimiyet kurmuş olma, yani onu elinde bulundurma durumu. Zilyet malik olmayabilir; örneğin kiracı da kiralananın zilyedidir.
TMK m. 973/1
“Bir şey üzerinde fiilî hâkimiyeti bulunan kimse onun zilyedidir.”
Maddenin tamamı →
A
B
C
D
E
F
G
H
İ
I
İ
K
M
N
Ö
O
P
R
Ş
S
Ş
S
Ş
T
U
V
Y
Z
Açıklamalar genel bilgilendirme amaçlıdır; terimin bir kanundaki anlamı için ilgili maddenin metni esas alınır.