Av. Enes Umur
2709 sayılı kanun

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası

Yürürlükteki madde: 173Resmî Gazete: 9/11/1982, sayı 17863 (Mükerrer)Kabul: 18/10/1982
Başlangıç metni

Türk Vatanı ve Milletinin ebedi varlığını ve Yüce Türk Devletinin bölünmez bütünlüğünü belirleyen bu Anayasa, Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu, ölümsüz önder ve eşsiz kahraman Atatürk’ün belirlediği milliyetçilik anlayışı ve O’nun inkılâp ve ilkeleri doğrultusunda;

Dünya milletleri ailesinin eşit haklara sahip şerefli bir üyesi olarak, Türkiye Cumhuriyetinin ebedi varlığı, refahı, maddî ve manevî mutluluğu ile çağdaş medeniyet düzeyine ulaşma azmi yönünde;

Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili kılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı;

Kuvvetler ayrımının, Devlet organları arasında üstünlük sıralaması anlamına gelmeyip, belli Devlet yetki ve görevlerinin kullanılmasından ibaret ve bununla sınırlı medenî bir işbölümü ve işbirliği olduğu ve üstünlüğün ancak Anayasa ve kanunlarda bulunduğu;

Hiçbir faaliyetin Türk millî menfaatlerinin, Türk varlığının, Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının, Türklüğün tarihî ve manevî değerlerinin, Atatürk milliyetçiliği, ilke ve inkılâpları ve medeniyetçiliğinin karşısında korunma göremeyeceği ve lâiklik ilkesinin gereği olarak kutsal din duygularının, Devlet işlerine ve politikaya kesinlikle karıştırılamayacağı;(3)

Her Türk vatandaşının bu Anayasadaki temel hak ve hürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gereklerince yararlanarak millî kültür, medeniyet ve hukuk düzeni içinde onurlu bir hayat sürdürme ve maddî ve manevî varlığını bu yönde geliştirme hak ve yetkisine doğuştan sahip olduğu;

Topluca Türk vatandaşlarının millî gurur ve iftiharlarda, millî sevinç ve kederlerde, millî varlığa karşı hak ve ödevlerde, nimet ve külfetlerde ve millet hayatının her türlü tecellisinde ortak olduğu, birbirinin hak ve hürriyetlerine kesin saygı, karşılıklı içten sevgi ve kardeşlik duygularıyla ve “Yurtta sulh, cihanda sulh” arzu ve inancı içinde, huzurlu bir hayat talebine hakları bulunduğu;

FİKİR, İNANÇ VE KARARIYLA anlaşılmak, sözüne ve ruhuna bu yönde saygı ve mutlak sadakatle yorumlanıp uygulanmak üzere,

TÜRK MİLLETİ TARAFINDAN, demokrasiye âşık Türk evlatlarının vatan ve millet sevgisine emanet ve tevdi olunur.

BAŞLANGIÇ

BİRİNCİ KISIM GENEL ESASLAR

Madde 1Devletin şekliMadde 2Cumhuriyetin nitelikleriMadde 3Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve başkentiMadde 4Değiştirilemeyecek hükümlerMadde 5Devletin temel amaç ve görevleriMadde 6EgemenlikMadde 7Yasama yetkisiMadde 8Yürütme yetkisi ve göreviMadde 9Yargı yetkisiMadde 10Kanun önünde eşitlikMadde 11Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü

İKİNCİ KISIM Temel Haklar ve Ödevler

BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler

Madde 12Temel hak ve hürriyetlerin niteliğiMadde 13II: Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanmasıMadde 14Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamamasıMadde 15Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulmasıMadde 16Yabancıların durumu

İKİNCİ BÖLÜM Kişinin Hakları ve Ödevleri

Madde 17Kişinin dokunulmazlığı, maddî ve manevî varlığıMadde 18Zorla çalıştırma yasağıMadde 19Kişi hürriyeti ve güvenliğiMadde 20Özel hayatın gizliliği ve korunması, özel hayatın gizliliğiMadde 21Özel hayatın gizliliği ve korunması, konut dokunulmazlığıMadde 22Özel hayatın gizliliği ve korunması, haberleşme hürriyetiMadde 23Yerleşme ve seyahat hürriyetiMadde 24Din ve vicdan hürriyetiMadde 25Düşünce ve kanaat hürriyetiMadde 26Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetiMadde 27Bilim ve sanat hürriyetiMadde 28Basın ve yayımla ilgili hükümler, basın hürriyetiMadde 29Basın ve yayımla ilgili hükümler, süreli ve süresiz yayın hakkıMadde 30Basın ve yayımla ilgili hükümler, basın araçlarının korunmasıMadde 31Basın ve yayımla ilgili hükümler, kamu tüzel kişilerinin elindeki basın dışı kitle haberleşme araçlarından yararlanma hakkıMadde 32Basın ve yayımla ilgili hükümler, düzeltme ve cevap hakkıMadde 33Toplantı hak ve hürriyetleri, dernek kurma hürriyetiMadde 34Toplantı hak ve hürriyetleri, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkıMadde 35Mülkiyet hakkıMadde 36Hakların korunması ile ilgili hükümler, hak arama hürriyetiMadde 37Hakların korunması ile ilgili hükümler, kanunî hâkim güvencesiMadde 38Hakların korunması ile ilgili hükümler, suç ve cezalara ilişkin esaslarMadde 39İspat hakkıMadde 40Temel hak ve hürriyetlerin korunması

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler

Madde 41Ailenin korunması ve çocuk haklarıMadde 42Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödeviMadde 43Kamu yararı, kıyılardan yararlanmaMadde 44Kamu yararı, toprak mülkiyetiMadde 45Kamu yararı, tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarında çalışanların korunmasıMadde 46Kamu yararı, kamulaştırmaMadde 47Kamu yararı, devletleştirme ve özelleştirmeMadde 48Çalışma ve sözleşme hürriyetiMadde 49Çalışma ile ilgili hükümler, çalışma hakkı ve ödeviMadde 50Çalışma ile ilgili hükümler, çalışma şartları ve dinlenme hakkıMadde 51Çalışma ile ilgili hükümler, sendika kurma hakkıMadde 52Çalışma ile ilgili hükümler, sendikal faaliyetMadde 53Toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt, toplu iş sözleşmesi ve toplu sözleşme hakkıMadde 54Toplu iş sözleşmesi, grev hakkı ve lokavt, grev hakkı ve lokavtMadde 55Ücrette adalet sağlanmasıMadde 56Sağlık, çevre ve konut, sağlık hizmetleri ve çevrenin korunmasıMadde 57Sağlık, çevre ve konut, konut hakkıMadde 58Gençlik ve spor, gençliğin korunmasıMadde 59Gençlik ve spor, sporun geliştirilmesi ve tahkimMadde 60Sosyal güvenlik hakları, sosyal güvenlik hakkıMadde 61Sosyal güvenlik hakları, sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenlerMadde 62Sosyal güvenlik hakları, yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarıMadde 63Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunmasıMadde 64Sanatın ve sanatçının korunmasıMadde 65Devletin iktisadî ve sosyal ödevlerinin sınırları

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Siyasî Haklar ve Ödevler

Madde 66Türk vatandaşlığıMadde 67Seçme, seçilme ve siyasî faaliyette bulunma haklarıMadde 68Siyasî partilerle ilgili hükümler, parti kurma, partilere girme ve partilerden ayrılmaMadde 69Siyasî partilerle ilgili hükümler, siyasî partilerin uyacakları esaslarMadde 70Kamu hizmetlerine girme hakkı, hizmete girmeMadde 71Kamu hizmetlerine girme hakkı, mal bildirimiMadde 72Vatan hizmetiMadde 73Vergi ödeviMadde 74Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı

ÜÇÜNCÜ KISIM Cumhuriyetin Temel Organları

BİRİNCİ BÖLÜM Yasama

Madde 75Türkiye Büyük Millet Meclisi, kuruluşuMadde 76Türkiye Büyük Millet Meclisi, milletvekili seçilme yeterliliğiMadde 77Türkiye Büyük Millet Meclisi, türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanının seçim dönemiMadde 78Türkiye Büyük Millet Meclisi, seçimlerin geriye bırakılması ve ara seçimlerMadde 79Türkiye Büyük Millet Meclisi, seçimlerin genel yönetim ve denetimiMadde 80Üyelikle ilgili hükümler, milletin temsiliMadde 81Üyelikle ilgili hükümler, andiçmeMadde 82Üyelikle ilgili hükümler, üyelikle bağdaşmayan işlerMadde 83Üyelikle ilgili hükümler, yasama dokunulmazlığıMadde 84Üyelikle ilgili hükümler, milletvekilliğinin düşmesiMadde 85Üyelikle ilgili hükümler, iptal istemiMadde 86Üyelikle ilgili hükümler, ödenek ve yolluklarMadde 87Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, genel olarakMadde 88Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanunların teklif edilmesi ve görüşülmesiMadde 89Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanunların Cumhurbaşkanınca yayımlanmasıMadde 90Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, milletlerarası andlaşmaları uygun bulmaMadde 91Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi vermeMadde 92Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri, savaş hali ilânı ve silahlı kuvvet kullanılmasına izin vermeMadde 93Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler, toplanma ve tatilMadde 94Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler, başkanlık DivanıMadde 95Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler, içtüzük, siyasî parti grupları ve kolluk işleriMadde 96Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler, toplantı ve karar yeter sayısıMadde 97Türkiye Büyük Millet Meclisinin faaliyetleri ile ilgili hükümler, görüşmelerin açıklığı ve yayımlanmasıMadde 98Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları, (…)Madde 99Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları, gensoruMadde 100Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgi edinme ve denetim yolları, meclis soruşturması

İKİNCİ BÖLÜM Yürütme

Madde 101Cumhurbaşkanı, adaylık ve seçimiMadde 102Cumhurbaşkanı, seçimiMadde 103Cumhurbaşkanı, andiçmesiMadde 104Cumhurbaşkanı, görev ve yetkileriMadde 105Cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanının cezai sorumluluğuMadde 106Cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı yardımcıları, Cumhurbaşkanına vekâlet ve bakanlarMadde 107Cumhurbaşkanı, cumhurbaşkanı Genel SekreterliğiMadde 108Cumhurbaşkanı, devlet Denetleme KuruluMadde 109Cumhurbaşkanı, kuruluşMadde 110Cumhurbaşkanı, göreve başlama ve güvenoyuMadde 111Cumhurbaşkanı, görev sırasında güvenoyuMadde 112Cumhurbaşkanı, görev ve siyasî sorumlulukMadde 113Cumhurbaşkanı, bakanlıkların kurulması ve bakanlarMadde 114Cumhurbaşkanı, seçimlerde geçici Bakanlar KuruluMadde 115Cumhurbaşkanı, tüzüklerMadde 116Cumhurbaşkanı, türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanı seçimlerinin yenilenmesiMadde 117Başkomutanlık ve Genelkurmay BaşkanlığıMadde 118Millî Güvenlik KuruluMadde 119Olağanüstü hal yönetimi, (…)Madde 120Şiddet olaylarının yaygınlaşması ve kamu düzeninin ciddî şekilde bozulması sebepleriyle olağanüstü hal ilânıMadde 121Olağanüstü hallerle ilgili düzenlemeMadde 122Olağanüstü hallerle ilgili düzenleme, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş haliMadde 123İdarenin bütünlüğü ve kamu tüzelkişiliğiMadde 124YönetmeliklerMadde 125Yönetmelikler, yargı yoluMadde 126Merkezî idareMadde 127Mahallî idarelerMadde 128Genel ilkelerMadde 129Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvenceMadde 130Yükseköğretim kurumlarıMadde 131Yükseköğretim üst kuruluşlarıMadde 132Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlarMadde 133Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlar, radyo ve Televizyon Üst Kurulu, radyo ve televizyon kuruluşları ve kamuyla ilişkili haber ajanslarıMadde 134Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlar, atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek KurumuMadde 135Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlar, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıMadde 136Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlar, diyanet İşleri BaşkanlığıMadde 137Yükseköğretim kurumlarından özel hükümlere tâbi olanlar, kanunsuz emir

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Yargı

Madde 138Genel hükümler, mahkemelerin bağımsızlığıMadde 139Genel hükümler, hâkimlik ve savcılık teminatıMadde 140Genel hükümler, hâkimlik ve savcılık mesleğiMadde 141Genel hükümler, duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olmasıMadde 142Genel hükümler, mahkemelerin kuruluşuMadde 143Genel hükümler, devlet Güvenlik MahkemeleriMadde 144Genel hükümler, adalet hizmetlerinin denetimiMadde 145Genel hükümler, askerî yargıMadde 146Anayasa Mahkemesi, kuruluşuMadde 147Anayasa Mahkemesi, üyelerin görev süresi ve üyeliğin sona ermesiMadde 148Anayasa Mahkemesi, görev ve yetkileriMadde 149Anayasa Mahkemesi, çalışma ve yargılama usulüMadde 150Anayasa Mahkemesi, iptal davasıMadde 151Anayasa Mahkemesi, dava açma süresiMadde 152Anayasa Mahkemesi, anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesiMadde 153Anayasa Mahkemesi, anayasa Mahkemesinin kararlarıMadde 154Yüksek mahkemeler, yargıtayMadde 155Yüksek mahkemeler, danıştayMadde 156Yüksek mahkemeler, askerî YargıtayMadde 157Yüksek mahkemeler, askerî Yüksek İdare MahkemesiMadde 158Yüksek mahkemeler, uyuşmazlık MahkemesiMadde 159Hakimler ve Savcılar (…) KuruluMadde 160Sayıştay

DÖRDÜNCÜ KISIM Malî ve Ekonomik Hükümler

BİRİNCİ BÖLÜM Malî Hükümler

Madde 161Bütçe, bütçe ve kesinhesapMadde 162Bütçe, bütçenin görüşülmesiMadde 163Bütçe, bütçelerde değişiklik yapılabilme esaslarıMadde 164Bütçe, kesinhesapMadde 165Bütçe, kamu iktisadî teşebbüslerinin denetimi

İKİNCİ BÖLÜM Ekonomik Hükümler

Madde 166Planlama; Ekonomik ve Sosyal KonseyMadde 167Piyasaların denetimi ve dış ticaretin düzenlenmesiMadde 168Tabiî servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesiMadde 169Ormanlar ve orman köylüsü, ormanların korunması ve geliştirilmesiMadde 170Ormanlar ve orman köylüsü, orman köylüsünün korunmasıMadde 171Kooperatifçiliğin geliştirilmesiMadde 172Tüketiciler ile esnaf ve sanatkârların korunması, tüketicilerin korunmasıMadde 173Tüketiciler ile esnaf ve sanatkârların korunması, esnaf ve sanatkârların korunması

BEŞİNCİ KISIM Çeşitli Hükümler

Madde 174İnkılâp kanunlarının korunması

ALTINCI KISIM Geçici Hükümler

Geçici Madde 1(…)Geçici Madde 2(…)Geçici Madde 3(…)Geçici Madde 4(…)Geçici Madde 5(…)Geçici Madde 6(…)Geçici Madde 7(…)Geçici Madde 8(…)Geçici Madde 9(…)Geçici Madde 10(…)Geçici Madde 11(…)Geçici Madde 12(…)Geçici Madde 13(…)Geçici Madde 14(…)Geçici Madde 15(…)Geçici Madde 16(…)Geçici Madde 17(…)Geçici Madde 18(…)Geçici Madde 19(…)Geçici Madde 20(…)Geçici Madde 21(…)

YEDİNCİ KISIM Son Hükümler

Madde 175Anayasanın değiştirilmesi, seçimlere ve halkoylamasına katılmaMadde 176Başlangıç ve kenar başlıklarMadde 177Anayasanın yürürlüğe girmesi

Kaynak: Anayasa Mahkemesi (anayasa.gov.tr), 2026-10-04. Resmî metin için Resmî Gazete esas alınır.